Ubuhlakani bokwenza izinqumo

Session 2 of 7 · ~8 min

ChoicesFace 1 of 6
  1. 1 Choices
  2. 2 Principles
  3. 3 Mental
  4. 4 Emotional
  5. 5 Physical
  6. 6 Spiritual

Zijwayeze ubuhlakani bokwenza izinqumo ngesibonelo sangempela, umkhuba omncane nohlelo lwe-uma–ke.

Play the Choices intro

Step 1 of 8: Hook

Abantu ababili abaphezulu bafuna izinto eziphambene ngoLwesihlanu. Wonke umuntu ukubheka. Wenzani emizuzwini eyishumi ezilandelayo?

Step 2 of 8: Core idea

Ubuhlakani bokwenza izinqumo ikhono lokuguqula isimo esididekile libe yizinketho ezicacile, izilinganiso nesinyathelo esilandelayo, ngaphandle kokuma noma ukushesha kakhulu. Indlela esheshayo: - Izinketho: bhala okungenani ezintathu (A, B, C). Impendulo engcono ivame ukungabi eyokuqala. - Izilinganiso: khetha izinto ezimbili noma ezintathu ezibaluleke kakhulu (isibonelo umthelela, ukuhambisana nezindinganiso, nokuthi kulula kangakanani ukubuyisa). - Linganisa unqume: qhathanisa izinketho nezilinganiso, bese unquma usho ukuthi kungani. Izinqumo eziningi ziya ngcono ngokuma okufushane okuhleliwe. Zimbalwa kakhulu eziphuthumayo njengoba zizwakala.

Step 3 of 8: Real-world example

Inkinga yamanzi yaseKapa “i-Day Zero”, 2017–2018

Ngemva kweminyaka yesomiso, iKapa laxwayisa ukuthi ompompi bangoma ngosuku olwathiwa “i-Day Zero”. Abaholi bedolobha, amabhizinisi nemindeni babhekana nezinketho ezinzima: imikhawulo eqinile yamanzi, ukulawulwa komfutho wamanzi, izinhlelo ezintsha zokuhlinzeka kanye nomkhankaso womphakathi owenze ubungozi bubonakale kuwo wonke umuntu. Izilinganiso ezicacile (gcina amanzi egeleza ezidingweni ezibalulekile, yabelana ngomthwalo ngokufanele) nezinketho ezazingalungiswa uma imvula ifika zasiza idolobha ligweme i-Day Zero. Izakhamuzi eziningi zashintsha imikhuba yansuku zonke ngokushesha ngoba izinketho zachazwa ngokusobala.

Source: Ukuxhumana kwenkinga yamanzi yedolobha laseKapa, 2018; kubikiwe kabanzi.

Step 4 of 8: Reflect

Cabanga ngesinqumo obulokhu usibekela. Yini ekumisa: izinketho ezimbalwa kakhulu, izilinganiso ezingacacile, noma ukwesaba ukuphamba?

Take a minute to think. You can capture your answer in the journal at step 8.

Step 5 of 8: Micro-practice

Thatha isinqumo esisodwa osibhekene naso manje. Ekhasini elilodwa bhala izinketho ezintathu, izilinganiso ezintathu namaphuzu enketho ngayinye. Nquma, uthumele inothi lesinqumo lemigqa emihlanu kubantu abathintekayo.

Step 6 of 8: If–then plan

Plans written as “If [situation], then I will [action]” make follow-through much more likely than good intentions alone. Use ours or make it yours.

Step 7 of 8: Check your understanding

Answer from memory. You'll get feedback straight away.

1.Ingozi enkulu yokuthatha inketho yokuqala eza engqondweni iyini?

2.Yisiphi isilinganiso esiwusizo sesinqumo?

3.Ngemva kokunquma, kungani uthumele inothi elifushane lesinqumo?

Step 8 of 8: Journal

Leadership journal

Bhala isinqumo esisodwa osenzile kuleli sonto usebenzisa indlela yezinketho nezilinganiso. Yini ukwakheka okuyishintshile?

Write a few lines. Your journal is private to this device until you share or sync.

Private to this device until you share or sync

For facilitators, teachers and coaches · workplace groups · ~15 min

Discussion questions

  • Yiziphi izinqumo zethu eziphindaphindayo ezingasizakala ngezilinganiso esezivunyelwe?
  • Sivame ukubhala kanjani ukuthi kungani sinqume into?

Group activity

Amathimba athatha isinqumo esisodwa sangempela esalindele aqedele igridi yezinketho nezilinganiso ebhodini elimhlophe emizuzwini eyi-10, bese eqhathanisa nokuthi ngokuvamile sasinganqunywa kanjani.

Keep sharing voluntary, protect privacy, and refer any wellbeing or safeguarding concern to the right professional or your organisation's policy.